ontmoetingen... 13

Aan de rand van het stadje ligt een prachtig, heel rustig park. Je kunt vlakbij parkeren in een gezellige woonwijk, en de wandeling begint praktisch zodra je uitstapt. Zodra je de straat oversteekt, bevind je je midden in het groen en loop je bijna automatisch om de kleine vijver heen, die omgeven is door veel gras en mooie, grote bomen. Er zijn altijd veel eenden op de oever of in het water te zien, en vanuit de dichte boomtoppen begroeten de vogels je met hun prachtige gezang. Op deze dag zitten twee vissers aan de oever; de eenden trekken zich er niets van aan, en jij ook niet. Je kijkt naar al het moois om je heen; zelfs de sombere, grijze wolken horen erbij, net als de prachtige bloemen in de voortuinen van de huizen aan de overkant.

Vlak voordat je de zijstraat oversteekt om het pad naar het park te volgen, wordt je aandacht getrokken door een heldere kinderstem. Je kijkt om en ziet een klein, tenger blond meisje vrolijk naar de eenden rennen; waarschijnlijk iets te euforisch voor de eenden, want ze vluchten meteen het water in, luid kwakend – het lijkt bijna alsof ze schelden.

Je loopt verder en even later kom je het park binnen, met uitzicht op een weelderige groene pracht. Hoewel het park niet erg groot is, zijn de paden goed aangelegd en gevarieerd, en je mag over het gras tot aan de bomen lopen. Als je geïnteresseerd bent, kun je de vele verschillende soorten verkennen. Ze zijn allemaal prachtig, elk uniek en op zijn eigen manier zeer waardig.

Je staat naast de eeuwenoude levensboom, bewondert zijn enorme kroon en geniet van de zon die even door de wolken breekt... het hele park verandert onmiddellijk van sfeer; een sfeer van licht, kleur en levendigheid… Een bekende stem draagt bij aan de levendigheid; je hoort en ziet het meisje dat eerder bij de vijver was over het pad huppelen. Nu zie je ook dat ze vergezeld wordt door een man, waarschijnlijk haar grootvader; je ziet het aan de manier waarop ze met elkaar omgaan.

Even later loop je naar hen toe. De man is op een bankje gaan zitten; het meisje speelt onder een van de oude bomen. Plotseling heeft ze twee stokjes in haar handen en slaat ermee tegen de boom. Als ze je ziet, kijkt ze je aan met grote, vriendelijke ogen en roept: ‘Hallo!’ en nog iets wat je niet helemaal kunt verstaan.

Je vraagt: ‘Hou jij ook zo van die mooie bomen?’
Ze zegt zachtjes: ‘Ja’, glimlacht en slaat dan weer gedachteloos met haar stokken tegen de boom.
‘Ik dacht dat het je vrienden zijn? Waarom sla je ze? Weet je, het doet de boom pijn. Zou je niet liever eerst even naar de boom kijken – naar zijn prachtige, grote kroon met zijn vele groene bladeren en zijn dikke stam – en dan misschien de bast met je handen aanraken? Dat zou hij wel leuk vinden, en jij zou er zeker ook van genieten.’

Je ziet dat ze zich een beetje overvallen voelt, maar ze lacht snel weer en legt haar handje op de boomstam. Een moment later nestelt ze zich tegen de dikke stam aan en omhelst hem zo ver als haar armen reiken.

‘Dat is mooi, hè? Blijf altijd goed kijken en luisteren naar alles wat leeft.’ Je glimlacht, zwaait naar haar en loopt verder.

Haar grootvader roept vanaf het bankje en ze rent snel naar hem toe. Al rennend zegt ze: ‘Die meneer daar zegt dat ik niet tegen de bomen moet slaan, dat zal ik nooit meer doen. Echt waar.’ Je kunt de reactie van haar grootvader niet verstaan, maar je hoort wel het antwoord van het meisje: ‘Nee, omdat ze mijn vriendjes zijn.’

Even later, toen je hem op zijn bankje passeerde, zei hij vriendelijk: ‘Denk je echt dat de boom zich er druk om maakt als een klein meisje hem met een stok slaat?’

‘Nee, zeker niet, maar ik denk dat het een enorm verschil maakt voor het meisje als ze door haar eigen inzicht leert dat je een levend wezen niet slaat, maar dat je het benadert door goed te kijken en te luisteren. Ze zal waarschijnlijk meer uit de wandeling halen als ze nieuwsgierig naar alles kijkt en luistert, toch?’

Hij knikte en zei: ‘Ja, als je het zo stelt.’

Voor het meisje hadden onze woorden geen betekenis meer; ze liep vrolijk tussen de bomen, niet langer verveeld, maar met een nieuwsgierige blik.

Woorden – het intellectuele begrip van iets – zijn niet zo belangrijk; inzicht in ‘wat is’, en een handeling die spontaan en zonder intellectuele overweging – oordeel, vergelijking – voortkomt uit het inzicht, is veel belangrijker.

Wat is het nut van al onze kennis? Is het belangrijk om de naam van de boom, de bloem of de mens te kennen, of is het belangrijker om de boom, de bloem of de mens echt te zíén? En met ‘echt zien’ bedoel ik niet alleen ernaar kijken met je ogen, maar het waarnemen met je hele wezen…

Hechten we niet veel te veel waarde aan woorden, aan het intellect? Zijn woorden niet slechts een communicatiemiddel om iets over te brengen? Maar wat je wilt overbrengen – hoe zorgvuldig je je woorden ook kiest – zijn niet de woorden. De waarheid is wat er werkelijk is, en niet de beschrijving ervan.

Moet het intellect, met al zijn afwegingen en conclusies, niet eerst op natuurlijke manier tot zwijgen komen, zodat het brein de ruimte krijgt om intelligent te werken? … en misschien kun je dan onder woorden brengen wat je ziet en werkelijk begrijpt... andersom heeft het weinig zin of betekenis...

De waarheid, die het leven zelf is, kan alleen worden gezien en begrepen in de stilte van een geest wiens brein op natuurlijke wijze tot rust is gekomen.

Je liep verder, stopte nog bij een of andere mooie boom en bewonderde de weide met zijn duizenden bloemen in talloze kleuren… Later zat je op een bankje bij de kleine vijver en luisterde je naar het geluid van het water en het gezang van de vogels die beschutting zochten in de boomtoppen.

Hoe weinig denken we er serieus over na om kinderen een goede begeleiding te geven op hun reis door het leven... hun nieuwsgierigheid te wekken over de vraag wat het leven is, en in hen het vuur te ontsteken om zelf te ontdekken wat waar is.

Beseffen we werkelijk dat leren en onderwijs niet draaien om het volproppen van een kind met kennis? Zijn wij ons er terdege van bewust hoeveel schade wij aanrichten als wij het kennisniveau van een kind beoordelen op basis van een maatstaf en het kind ervan overtuigen dat dit zijn intelligentie weerspiegelt? Is het niet veel belangrijker om een kind aan te moedigen om zelf te leren – in de diepste, meest originele en juiste betekenis van het woord? Leren is zien ‘wat is’ en vanuit dit inzicht handelen. Leren is dus leven; het vindt plaats op elk moment van je bestaan en is helemaal niet gebonden aan een plaats als een school en een specifieke periode van het leven.

Is het niet van het grootste belang om een kind te helpen ontdekken wat zijn of haar roeping is, waar het echt om geeft, ...ongeacht onze eigen interesses en standpunten?

Echte intelligentie ontwaakt wanneer een kind de ruimte en vrijheid krijgt om vragen te stellen en zelf op zoek te gaan naar het antwoord, in plaats van dat het een antwoord van iemand anders verwacht of in een boek opzoekt.

Maar als we eerlijk en nuchter kijken naar de manier waarop we kinderen opvoeden en opleiden, zien we dat we van hen tweedehands mensen maken, wachtend op antwoorden, regels en goedkeuring. Dat stompt hun jonge hersenen af en blokkeert de stroom van echte intelligentie.

Om een licht voor zichzelf te worden, moet een kind de vrijheid hebben om alle autoriteit, traditie, geloof en macht in twijfel te trekken.

Alleen als we onze kinderen op deze manier begeleiden, hebben we een kans om echte verandering in de wereld teweeg te brengen. Een verandering die geen evolutie is, maar revolutie. Een innerlijke revolutie van geest, niet door geweld, maar door inzicht.

En dan de grote vraag over geweld... Inzicht krijgen in dit ongelooflijk belangrijke onderwerp voor de mensheid. Waar begint geweld? In oorlogstijd, wanneer mensen hun menselijkheid opgeven en moordenaars worden? Of al wanneer ze mensen tot soldaten maken, of wanneer ze een boom omhakken?

Of is het zaad van geweld niet al gezaaid wanneer je iemand iets opdringt? Wanneer je je ideeën aan je kind oplegt, het dwingt jouw overtuigingen over te nemen, het opvoedt volgens jouw tradities, geloof en waarden?