met open ogen... 04

Op weg naar de winkel loop je door het prachtige park en stop je bij de kleine vijver voor een momentje van rust en stilte. Er is hier altijd levendige bedrijvigheid. Geen haast, gewoon levendigheid. Zo is het ook op deze dag. Een waterhoen loopt vlak langs je voeten. Je ziet de zachte, glanzende zwarte veren en in contrast de kleine rode snavel en de groene pootjes. Het is plezierig om naar te kijken omdat het zo eenvoudig en toch waardig loopt en zo natuurlijk beweegt. Een ander waterhoen is alleen te horen. Terwijl je de geluiden met je ogen volgt, zie je het in de struiken vlak bij de oever. Het voelt zich misschien verstoord in zijn rust, maar de geluiden zijn geenszins verwijtend.

Er ligt ook een eend te rusten. De intens groene en blauwe veren op haar kop glanzen prachtig in de middagzon. Geen enkel schilderij kan de ware schoonheid van de kleuren van de natuur vastleggen. Een schilderij of een foto is nooit de levende, steeds vernieuwende werkelijkheid die het leven voortbrengt. Dode dingen — zoals afbeeldingen, symbolen en beschrijvingen — kunnen niet concurreren met de schoonheid van het leven. Het woord wordt nooit wat het beschrijft. Het blijft — hoe goed en treffend ook gekozen — een verwijzing naar de werkelijkheid; meer kan het nooit zijn.

De rustende eend bleef de hele tijd kalm en liet zich niet storen. Ze besefte in een flits dat je geen gevaar vormde. Haar gevoeligheid voor het leven maakt dit mogelijk. Ze voelt het direct door de energie die jij uitstraalt en die jou met haar verbindt. Een hoge mate van gevoeligheid voor het leven — voor het ‘Nu’ — maakt het mogelijk dat iedere reactie direct vanuit de situatie plaatsvindt.

Andere eenden zwemmen op het water. Ze doen daar heel rustig hun ronde, maar opeens vliegen er twee met veel lawaai weg. Je kunt de kracht van de vleugels horen en hun energie voelen. Alles wat ze doen, doen ze met hun hele wezen. Er is geen verdeeldheid in hun handelen en dat maakt het zo mooi om te zien.

Echt zien kun je pas als je aandachtig bent voor wat er om je heen en in jezelf — je gevoelens, gedachten en reacties — gebeurt. Aandacht kan niet worden getraind of gecultiveerd. Dan zou het concentratie zijn, maar aandacht heeft absoluut niets met concentratie te maken. Aandacht moet — zoals alles wat belangrijk is — ontstaan zonder dwang of inspanning. Er is maar één discipline die het leven van je verwacht: je moet altijd zorgvuldig observeren wat er om je heen gebeurt en wat er tegelijkertijd in je opkomt. Dit betekent: streef niet na wat je wilt denken of voelen, maar observeer alleen wat je feitelijk voelt, denkt en doet. Zie je het grote verschil? Dit verschil is van enorm belang. Dit is introspectie en de enige weg naar echte zelfkennis, die zelfwaarneming in het ‘Nu’ is.

Zelfkennis betekent hier jezelf waarnemen in de context van het leven. Het heeft niets te maken met het vormen van een beeld van jezelf, maar eerder met het waarnemen van jezelf in relatie tot de wereld om je heen. Welke relatie heb jij met al het leven om je heen? Welke relatie heb jij met de boom, met de bloem langs jouw pad?

Er komt een vrouw langs. Ze beantwoordt je groet, maar je kunt zien dat ze in gedachten verzonken is. Hoogstwaarschijnlijk zal ze de prachtige zon tussen de grijze wolken niet zien, noch de eerste zachte knoppen van de struiken waar ze langs loopt. Ongetwijfeld merkt ze ook niets van de frisse, schone lucht en de prachtige geluiden van de vogels in de bomen.

Denken is een mechanisch proces van de hersenen dat voortdurend doorgaat. Je kunt dit proces niet stoppen. Elke weerstand hiertegen, of het gebruik van een methode om het denken te beheersen of het in een gewenste richting te dwingen, creëert alleen maar conflicten en sluit je af van de wereld om je heen, van de werkelijkheid.

Elke gedachte moet worden waargenomen en moet de ruimte krijgen om tot bloei te komen en vervolgens te sterven. Dat is de weg van het leven. Elke gedachte en daaruit voortvloeiende emotie die niet tot bloei mag komen, blijft doorwerken in je hersenen en maakt je ongevoelig voor het leven in het ‘Nu’.

Je neemt afscheid van het eendje, dat nog heerlijk slaapt, maar af en toe één oog opent en weer sluit. Even verderop wordt je blik gevangen door de eerste bloesems van een boom. De jonge bladeren en stengels zijn filigraan; zo kwetsbaar en toch sterk. Hoe krachtig is hun kleur: geel met een klein wit stipje aan de kop van de stengel. Naast deze boom staat een wilgenstruik. De eerste knoppen zijn al opengegaan. Het wit is erg mooi en doet denken aan vers gevallen sneeuw. Je kunt het niet laten en aait een van de ‘katjes’ heel voorzichtig. Het voelt echt als de vacht van een jong katje.

Zonder volledige bewuste aandacht is het bestaan op aarde troosteloos; je mist het leven letterlijk. Maar maak er geen probleem van als je denkt dat je niet aandachtig bent, en maak het in hemelsnaam niet tot een doel om aandachtig te worden. Om aandachtig te zijn moet je volledig aanwezig zijn in het moment, en dat kan alleen als je vrij bent van het verlangen om ‘iets te worden’. Elke vorm van streven haalt je uit het ‘Nu’. Aandachtig zijn betekent zien wat er is. Zonder keuze — zonder de druk om een mening of oordeel te hebben of te moeten vormen. Kijk gewoon wat er is en laat je handelingen er rechtstreeks uit voortkomen. Het zien zelf is de handeling.

Aandacht… betekent een vrije geest hebben. Een vrije geest is een geest die zich in een meditatieve staat bevindt, wat betekent dat hij absoluut stil en alert is. Hij neemt waar zonder de geringste behoefte om wat hij ziet te meten aan ervaring en kennis. Zo'n geest is vrij van oordeel, vergelijking en de behoefte om een ervaring op te slaan. Hij ziet gewoon wat er is — van moment tot moment. Een vrije geest wordt nooit afgeleid, simpelweg omdat er geen afleidingen bestaan wanneer alles onderdeel is van de waarneming. Wanneer je je bewust bent van een afleiding, is dat op zichzelf al aandacht.

Schenk — zonder dwang — aandacht aan alles om je heen en je reacties daarop.