ontmoetingen... 10

Een jongeman met een slank postuur, een ietwat donkere huid en prachtig zwart haar vertelde dat zijn vader van Duitse afkomst was en zijn moeder van Afrikaanse afkomst. Hij zei dat hij in Duitsland was opgegroeid en dat hij erg trots was op zijn Duitse paspoort. Ook droeg hij altijd – ‘met grote trots’ – een ketting met een Duits nationaal symbool. Iemand had hem op sociale media beledigd door te zeggen: ‘Je bent geen echte Duitser.’ Dit maakte hem zichtbaar boos en van streek; hij voelde zich racistisch aangevallen en vroeg zich af:

V: Wat moet je met zo'n racist? Hoe moet ik omgaan met zulke opmerkingen?

N: Wat versta je onder racisme?

V: Dat je een ander persoon afkeurt vanwege zijn of haar uiterlijk of achtergrond en dat je denkt dat je op de een of andere manier beter bent.

N: Dus een gevoel van superioriteit van de ene mens boven de andere? (Hij knikte instemmend.) … Laten we eens kijken hoe het superioriteitsgevoel ontstaat... door identificatie met een natie, een ideologie, een geloof, het behoren tot een bepaald systeem, enzovoort, toch? Is deze identificatie dan niet juist de daad die tot verdeeldheid leidt en de weg vrijmaakt voor de uitsluiting van mensen die er anders uitzien of anders denken? …

(Hij keek nu vragend en een beetje afwijzend.) … Waarom identificeer je je met een land of een natie? Zijn we niet allemaal hetzelfde – menselijke wezens? Zijn kenmerken zoals huidskleur, blond of zwart haar, enzovoort, niet gewoon oppervlakkige verschillen? Wat maakt het dan uit welk paspoort iemand heeft? Helemaal niets, toch?

V: Dat is in zekere zin waar, maar toch heeft niemand het recht om een ander te discrimineren en iemand het recht te ontnemen om trots te zijn op zijn afkomst en zijn land.

N: De vraag is of het een feit is of niet. En ik denk van wel. Zie je niet dat identificatie met een natie, een land, een partij, een religie, enzovoort, de oorzaak is van alle verdeeldheid en conflict? 

Ons gesprek gaat niet over de persoon die je beledigd heeft; het gaat over jou. Je wilt toch je eigen doen en laten begrijpen? En als je dit serieus meent, moet je jezelf misschien de volgende vragen stellen: Waarom ben je zo trots op een paspoort, op een plek van herkomst? Waarom wil je ergens bij horen? Is het niet genoeg om gewoon mens te zijn?

V: Je ziet een groot verschil over het hoofd: ik ben het slachtoffer en hij is de dader. Ik heb hem niet aangevallen. Ik zou niemand aanvallen, maar ik moet mezelf verdedigen, toch? ... En op je vragen zou ik willen zeggen: iemand moet ergens bij horen en iets hebben om trots op te zijn. Of zie je dat niet zo?

N: Ben je je er werkelijk van bewust – als feit, en niet als idee of visie – dat al deze identificaties met naties, ideologieën, zogenaamde religies, enzovoort een ‘wij tegen zij’-mentaliteit creëren en zo leiden tot conflicten, haat en ellende in de wereld? Zolang je je met deze ideeën en denkbeelden identificeert, houd je het conflict en daarmee de ellende in de wereld in stand. Dat is geheel je eigen verantwoordelijkheid, de ander heeft er niets mee te maken. 

(We bleven beiden even stil.) 

N: Ik zie dat het je echt dwarszit, maar je zoekt de oplossing op de verkeerde plek – je kunt het antwoord niet buiten jezelf vinden, alleen in jezelf... Vraag jezelf serieus af: ben je beter dan de man die je beledigde vanwege zijn standpunt? Zijn standpunt kwetste het jouwe, nietwaar? Zijn jullie echt zo verschillend? Niet echt, hè? Twee mensen die hun leven verspillen voor een ideaal.

(Je merkte dat hij echt begon te luisteren en niet langer alleen zijn standpunt verdedigde.)

V: Eigenlijk zou ik me beledigd moeten voelen als je mij met die gast vergelijkt, of zelfs op hetzelfde niveau zet. Maar dat ben ik niet, want ik besef langzaam dat dit steeds weer kan gebeuren, en uiteindelijk hangt het er allemaal vanaf hoe ik ermee omga. Dat bedoel je toch? ... Maar wat denk je van die kerel, moeten we hem gewoon negeren en hem laten doen wat hij wil? … Maar dat is ook geen oplossing, toch?

N: Je kunt een ander niet veranderen. Wil je dat hij gestraft wordt? Wat levert het je op? Denk je dat het hem van gedachten zal doen veranderen? Waarschijnlijk zou het hem alleen maar bozer maken en zijn gedachten en daden versterken. … Is het niet veel belangrijker dat je jezelf goed begrijpt en hierin verder gaat, bijvoorbeeld door jezelf af te vragen: waarom voel je je gekwetst en vernederd door de opmerking van iemand anders? Wat heb jij te maken met de gedachten van iemand anders? … Als je geeft om wat iemand anders over je zegt – of hij je nu vleit of je compleet bekritiseert en beledigt – ben je van diegene afhankelijk.

V: Ik ben absoluut niet afhankelijk van deze kerel. Absoluut niet.

N: Waarom ben je dan zo overstuur? Kijk voor jezelf eens goed waarom het je zo overstuur maakt. … Het is een feit: als je je laat beïnvloeden door wat iemand anders over je zegt – of het nu positief of negatief is – word je afhankelijk van die persoon. Je maakt hem of haar de baas over je gedachten, je emoties en dus je leven. Zie je dat niet?

V: Bedoel je dat het mij eigenlijk helemaal niets kan schelen?

N: Alleen dan heb je de kans om echt vrij en onafhankelijk tot inzichten te komen. De valkuil is dat je je alleen bevrijdt van de meningen en denkbeelden van anderen, maar gevangen blijft in je eigen meningen en denkbeelden.

V: Ik begrijp dat tot op zekere hoogte, tenminste wat betreft de afhankelijkheid van de mening van anderen. Maar ik moet mijn eigen mening hebben, is dat niet heel belangrijk? Kun je uitleggen wat je daarmee bedoelt?

N: Wat heb je aan een mening of aan het ontwikkelen en onderhouden van een denkbeeld of ideaal? Het is allemaal energieverspilling. Je moet kijken naar wat er werkelijk is: de feiten, de waarheid die het leven van moment tot moment nieuw vormt. En dat kan alleen als je kijkt naar wat er is, zonder vooroordelen of conclusies gebaseerd op traditie en kennis uit het verleden.

V: En hoe zou je dat doen?

N: ‘Hoe’ is in deze context geen goede vraag. ‘Hoe’ vraagt om een systeem of methode, en dan zit je weer gevangen in kennis en ideeën. Zie je dat? ... (Hij knikte.) … Goed. Wat echt belangrijk is, is het diepe besef dat je denken gebaseerd is op tradities, ideeën, enzovoort en dat je kijk op ‘wat is’ erdoor beïnvloed wordt. Het bewuste besef van dit feit brengt verandering teweeg.

V: Moet ik er dan niet tegen vechten?

N: Ik dacht dat je wilde zien ‘wat is’, de waarheid? Feit is dat je denken gevormd wordt door het verleden, door tradities, vooroordelen, enzovoort. Dat is de waarheid, toch? Dus zie het gewoon, dat is alles. Zien is de handeling die verandering teweegbrengt. ... Vraag niet ‘hoe’ of ‘wat er vervolgens gebeurt’, doe het gewoon en zie het zelf. Dat is de enige manier om het echt zelf te ontdekken.

V: Ik denk dat ik begrijp dat het heel belangrijk is om je te realiseren hoe vatbaar je gedachten zijn voor beïnvloeding... Dat begrijp ik heel goed... en ik geloof ook dat je perspectieven daardoor veranderen. Maar ik geloof ook dat je moet vechten voor waar je trots op bent... (hij keek me heel vragend aan) … Denk je echt dat dat niet zo is?

N: Vechten tegen iets of iemand is dwaas. Geweld roept altijd tegengeweld op. Kijk naar de geschiedenis van de mensheid. Neem de kerken: al meer dan tweeduizend jaar vechten ze voor en tegen iets, en het enige wat ze tot stand hebben gebracht is chaos, lijden en verdeeldheid – zowel innerlijk in de individuele mens als in het samenleven van mensen. Wereldleiders en politici hebben het niet beter gedaan. De wereld staat in brand, er woeden voortdurend oorlogen en mensen lijden honger en ontberingen. 

Onderzoek het zelf; het is heel gemakkelijk om erdoorheen te prikken – tenminste als je oprecht geïnteresseerd bent en de waarheid met open ogen benadert…

Er is nog één ding waar ik je aandacht op wil vestigen. Je hebt het veel over trots... denk eens wat beter na over dit woord. Is trots een menselijke eigenschap die leidt tot een goede relatie met de wereld, of is trots een van de oorzaken van verdeeldheid en conflict? Wat betekent trots? Impliceert het niet een gevoel van superioriteit? Omvat trots niet ook woorden als eer, egoïsme, grootsheid en arrogantie? ... Kijk eens waar nationale trots in het verleden toe heeft geleid: tot oorlog, het verlies van miljoenen levens en onnoemelijk veel leed.

V: Wat je zegt klinkt vreemd en spreekt alles tegen wat ik tot nu toe heb gedacht, maar ik kan niet zeggen dat het geen zin heeft... Ik moet er nog wat langer en gedetailleerder over nadenken.

N: Denk er niet te veel over na, laat het gewoon bezinken. Je kunt de waarheid alleen kennen door intelligentie, en intelligentie ontwaakt wanneer het denken rustig wordt. Het denken herkent dan zijn eigen grenzen en beperkingen en wordt daardoor steeds stiller... Vanuit die stilte kom je tot de waarheid.